Witryny bez bazy danych: gdy pliki Markdown zastąpią CMS

Większość systemów zarządzania treścią, WordPressa nie wyłączając, trzyma teksty w bazie danych i za każdym wejściem składa z nich stronę. Rozwiązanie to bywa wygodne, kiedy treść zmienia się codziennie, a publikuje ją wiele osób. Prosta witryna firmowa, portfolio bądź wizytówka potrafi jednak funkcjonować bez CMS-a i bez bazy danych, mając treść zapisaną w zwyczajnych plikach. Sprawdza się to zwłaszcza wówczas, gdy treść zmienia się rzadko lub modyfikuje ją wyłącznie osoba techniczna.

Jak funkcjonuje witryna oparta na plikach Markdown (.md)

Markdown należy dziś do najpopularniejszych języków znaczników. Działa odmiennie niż edytory w rodzaju Microsoft Worda, gdzie formatowanie ustawia się przyciskami, a efekt widać natychmiast. W Markdownie formatowanie zapisuje się bezpośrednio w tekście, posługując się prostymi znakami: krzyżyk na początku wiersza tworzy nagłówek, natomiast dwie gwiazdki przed słowem i po nim powodują pogrubienie. Z początku zapis ten wygląda nietypowo, jednak nauka idzie szybko, a sporo aplikacji pokazuje sformatowany podgląd na bieżąco. Pliki Markdown można tworzyć i edytować między innymi w Visual Studio Code, Obsidianie, Notion lub w przeglądarce, korzystając z edytorów online pokroju StackEdit i Markdown Live Preview.

Dane uporządkowane, czyli na przykład lista usług, cennik albo dane kontaktowe, umieszcza się zazwyczaj w plikach JSON. Generator stron statycznych, a więc aplikacja napisana w JavaScripcie bądź PHP, odczytuje owe pliki, scala je z szablonem i wytwarza gotowe pliki HTML razem ze strukturą adresów URL, przygotowane do publikacji. Sposób interpretowania plików przez generator da się dostosować do szablonu oraz potrzeb projektu.

Najpopularniejsze generatory, do których należą Eleventy i Astro, funkcjonują w środowisku JavaScriptu i publikują jedynie gotowe pliki oraz niezbędne obrazy i skrypty. Budowa strony wymaga Node.js, a zmiany publikuje się na ogół przez repozytorium kodu. Programiście to odpowiada, dla osoby nietechnicznej stanowi natomiast przeszkodę.

Kiedy CMS okazuje się zbędny

Przy bardzo prostych projektach daje się zauważyć wyraźny trend odchodzenia nie tylko od WordPressa, lecz również od tak zwanych headless CMS-ów, czyli odrębnych paneli do edycji treści, z których witryna pobiera dane. Gdy strona ma kilka podstron, a jej treść zmienia się parę razy w roku, nie ma po co zaprzątać sobie głowy etapami publikacji, akceptowaniem tekstów ani obsługą wielu osób nietechnicznych. Kto przekłada pracę na plikach nad przeklikiwanie się przez panele, temu wystarczy struktura folderów oraz pliki edytowane w dowolnym edytorze.

Taka witryna jest szybka, nie pociąga za sobą aktualizowania wtyczek i nie zawiera bazy danych, publicznie dostępnych punktów końcowych ani skryptów PHP, które dałoby się zaatakować. Zalety i wady tego podejścia na tle WordPressa opisuje szerzej artykuł generatory stron statycznych czy WordPress, natomiast projektowanie i wykonanie takich stron, katalogów produktów i wizytówek włącznie, wchodzi w zakres usługi projektowania systemów i stron internetowych.

Rozwiązania pośrednie

Największa słabość stron opartych na plikach polega na tym, że ich obsługa wymaga swobody w posługiwaniu się narzędziami programistycznymi: repozytoriami, środowiskiem Node.js, dostępem do serwera oraz wierszem poleceń (CLI), czyli tekstowym interfejsem, w którym polecenia wpisuje się z klawiatury zamiast klikać w okna. Istnieją wszelako rozwiązania pośrednie i mocno uproszczone panele administracyjne, które ów problem łagodzą. Za przykład posłuży HydePHP, generator pracujący w środowisku PHP zamiast JavaScriptu. Posiada tryb składający strony w locie na potrzeby podglądu oraz edycję treści Markdown bezpośrednio w przeglądarce. Dzięki temu część zmian da się wprowadzić bez znajomości wiersza poleceń, aczkolwiek każde takie rozwiązanie warto zweryfikować pod kątem konkretnego hostingu.

Ograniczenia stron bez bazy danych

Strona bez bazy danych słabo się nadaje tam, gdzie niezbędne jest przeszukiwanie treści, komentarze, konta użytkowników bądź częsta publikacja przez wiele osób. Każdą z tych funkcji można dodać jako mikrousługę albo integrację zewnętrzną, lecz pociąga to za sobą dodatkowe narzędzia, a strona przestaje być prostym, jednolitym rozwiązaniem. Jeżeli ma się rozwinąć w serwis z codziennymi aktualizacjami, w którym redakcja publikuje bez dotykania konsoli i kodu, rozsądniejszym wyborem okaże się klasyczny CMS.

Witryna bez CMS-a wymaga ponadto od osoby piszącej elementarnej wiedzy o SEO. Klasyczne systemy dysponują gotowymi wtyczkami, które porządkują nagłówki, opisy i dane strukturalne, nawet gdy autor tekstu nie zdaje sobie z tego sprawy. Podobnie rzecz się ma z obrazami: ich wstawianie i optymalizację trzeba zapewnić w generatorze w sposób uporządkowany. Ten sam problem występuje zresztą przy CMS-ach, nie jest więc wadą wyłącznie stron statycznych.

Markdown i modele językowe

Pliki Markdown mają jeszcze jedną zaletę, której znaczenie rośnie. Duże modele językowe świetnie sobie radzą z tym formatem, ponieważ jest prosty i czytelny zarówno dla człowieka, jak i dla modelu. Jest też oszczędny: ten sam tekst zapisany w Markdownie pochłania mniej tokenów niż w HTML-u, wskutek czego wolniej wyczerpuje limity narzędzi AI. Asystent AI potrafi przygotować nowy wpis albo poprawić istniejącą podstronę w postaci gotowego pliku Markdown, który wystarczy umieścić w projekcie i przebudować stronę generatorem. Dla osobistych stron, portfolio i małych wizytówek, których nie trzeba pilnować z dnia na dzień, połączenie plików Markdown z asystentem AI bywa jednym z najprostszych sposobów prowadzenia witryny.